Robots vinden hun weg naar vollegrondstuinbouw

Vollegrondstelers tonen vanuit verschillende beweegredenen interesse in robotisering en precisietuinbouw. Dat bleek tijdens de Deelnemersdag van NPPL. Zo is er naast de aspergerobot ook de broccoli oogstrobot.

De meeste ontwikkelingen rond precisieteelt en autonoom rijdende werktuigsystemen waren tot nu toe vooral gericht op grootschalige akkerbouwmatige teelten, zoals uien en wortelen. Vollegrondsgroenten kregen minder aandacht vanuit de historie van het NPPL-project. De vollegrondsector is door arbeidsintensiviteit, grotere omzet/marges en meerdere (doorlopende) plantingen echter juist wel interessant voor de inzet van robottoepassingen. Reden waarom bijvoorbeeld laser-wieden als eerste wordt toegepast in vollegrondsgroenten, terwijl dit nog beperkt rond te rekenen is met akkerbouwgewassen. Als je puur kijkt naar de reductie van arbeid, dan zit de grootste potentie in de vollegrondsteelten bij de oogst en verwerking. Vaak complexere robotisering op deze gebieden van oogst en verwerking is echter nog beperkt, met weinig commerciële realisatie, alhoewel er veel ontwikkeling gaande is. Laag hangend fruit in de automatisering is al wel commercieel in gebruik, zoals automatische plantmachines, optische sorteerders en klapkratmachines. Bij overige teelthandelingen, buiten oogst en verwerking, is het aantal te besparen arbeidsuren (bijvoorbeeld via autonome grondbewerkingen) slechts een klein percentage van de totale arbeidsinzet gedurende een teelt. Toch is de inzet van autonomie ter vervanging van de trekker-chauffeur op zichzelf juist wel heel interessant in de vollegrondsgroentesector, waardoor bijvoorbeeld een autonome AgXeed trekker zich sneller zal terugverdienen bij een grootschalige groenteteler dan in de akkerbouw. Want met meerdere plantingen per jaar is deze meer uren in te zetten gedurende het seizoen, met minder pieken.

Interesse in oplossingen

Uit een enquête van de Nationale Proeftuin Precisie Landbouw (NPPL) blijkt dat er wel interesse is bij telers en toeleveranciers in de vollegrondstuinbouw om deel te gaan nemen aan een NPPL-project. Daarin worden telers met een knelpunt in hun teelt concreet geholpen met het toepassen van robot-technieken die wel als praktijkrijp in de markt worden gepresenteerd, maar waar toch extra steun nodig is om er met vertrouwen mee aan de slag te kunnen gaan. Er zijn veertien inzendingen binnengekomen bij de uitvraag om in 20-26 deel te nemen aan de NPPL-onderzoeken. Onderzoeker agro-robotica Toon Tielen van WUR ziet daarbij een brede variatie aan gewassen, specialisatie en schaalgrootte. Van 1,4 hectare tot 600 hectare, zowel gangbaar als biologisch.

Knelpunten

Een urgent issue uit de enquêtes is de beschikbaarheid van arbeid. Er is daarom onder andere behoefte aan autonoom gestuurde werktuigen. Voor traditionele teelthandelingen, maar zeker ook bij tragere additionele handelingen zoals UV-c toepassingen tegen schimmels. Een krimpend aanbod aan gewasbeschermingsmiddelen stimuleert daarnaast de zoektocht naar alternatieve onkruidbestrijdingsmethodes, zoals laserwieders. Dat biedt zeker kansen voor niet-volvelds gezaaide gewassen, waar autonoom mechanisch tussen de planten gewied kan worden. Verder is technische ondersteuning gewenst bij de teeltoptimalisatie, bijvoorbeeld door behoefte-afhankelijk binnen een perceel plaats-specifiek te kunnen bemesten.

Asperge-robot

Een voorbeeld van een afgerond NPPL+R Tuinbouw-project is de asperge-oogstrobot, die met een rijsnelheid van 3,5 km/uur zelfstandig asperges uit de grond vist. Bij de onafhankelijke metingen aan het begin van de dag vraagt die slechts een derde van het personeel, in vergelijking met de prestatie die menselijke aspergestekers leveren. Al is de verwachting dat dit voordeel aan het eind van de dag een stuk groter zal zijn, als de robot nog steeds even snel en met dezelfde nauwkeurigheid oogst. De geoogste kwaliteit is gelijkwaardig aan handmatig oogsten. Hoe meer te oogsten stengels op een strekkende meter, des te sneller is de robot terug te verdienen. Een van de geleerde lessen uit dit project is dat onafhankelijke validatie van de robot-prestaties inzicht en vertrouwen biedt aan de teler. Verder blijkt samenwerking tussen onderzoek, teler en toeleverancier nodig om de robottechniek op zich beter te kunnen implementeren in de gehele bedrijfsvoering. Feedback geven (met extra sensoren) over de deelprestaties helpt om de operator steeds inzicht te geven of de machine nog zonder storingen en voldoende effectief werkt. 

Broccoli-oogstrobot

In de plannen voor 2026 zit een NPPL-project bij broccoliteeltbedrijf Laan in Andijk, voor het testen van een broccoli-oogstrobot van Cythe/AHS Europe. Teun Laan: ‘Onze focus ligt al langer sterk op robotisering, vanwege de lastige arbeidsbeschikbaarheid, wetgeving rond arbeid en motivatie van werknemers.’ Op het bedrijf met honderden medewerkers in Nederland en Spanje is arbeid een belangrijk item. De oogstrobot is al aangeschaft. ‘Veel broccoli-bedrijven zijn nog heel voorzichtig en behoudend, want de machine is nu nog niet perfect. Maar wij hebben er vertrouwen in dat we er wel gaan komen.’ Rond de oogstrobot leven diverse vragen. Zo kijkt de leverancier vooral naar de oogstprestatie/uur. Maar de teler zou veel meer additionele informatie willen hebben. Laan: ‘Wat is bijvoorbeeld de maat van de broccoli die hij niet oogst? En wat is dan het te verwachten effect daarvan op de volgende oogstronde?’