Kijk naar lange termijn om echt te besparen op stroomkosten

Energieprijzen zijn spectaculair gestegen en de mogelijkheden om daarop in de bewaarschuur te reageren zijn beperkt. Er kan wel wat, maar wie echt de elektriciteitsrekening wil drukken, moet naar de inkoopkant kijken.

Hoe pas je je bewaarregime voor aardappelen, uien of peen aan als stroomprijzen plotseling enkele keren over de kop gaan? Valt in de bewaring te bezuinigen op het elektriciteitsverbruik? Aan welke knoppen moet je dan als teler draaien?

Antwoord: Voor wie er al scherp bovenop zat, verandert er financieel wel een hoop, maar grosso modo niets in de aanpak. Dure stroom of niet. Het allerbelangrijkst blijft de strategie om met scherp ventileren en koelen de oogst tot aan afleveren zodanig te bewaren dat kwaliteits- en gewichtsverliezen tot een minimum beperkt blijven.

Adviezen zijn niet anders dan anders

In de verste verte is er geen sprake van dat bezuinigen op elektriciteit zoveel zou kunnen opleveren dat dit een verlies aan kilo’s of kwaliteit zou compenseren, vertelt van Arjan van Hassel van bewaarspecialist Tolsma-Grisnich in Emmeloord. “Ons verhaal daarin is niet anders geworden dan we al sinds jaar en dag roepen. Ventileer niet te veel, het kost je bij met name aardappelen kilo’s door te veel vochtverlies. Dit advies is nu niet ineens anders geworden.”

Van Hassel voelt zich inmiddels wel minder een ‘roepende in de woestijn’ dan in de afgelopen jaren. “Dit najaar landt de boodschap wel beter; we krijgen er nu veel vragen van telers over. Waarbij ook wel een rol speelt dat er de afgelopen jaren veel meer systemen met mechanische koeling bij zijn gekomen, wat de stijging van de stroomprijzen klemmender maakt. Maar ook hier geldt: je gaat niet iets minder koelen om maar wat energie te besparen.”

Inkoop

Wie wel echt het verschil wil maken als het gaat om zijn elektriciteitsrekening, moet naar de inkoopkant kijken. Door de nog steeds toenemende opwekking van wind- en zonne-energie is er een onbalans op de elektriciteitsmarkt ontstaan. Het ene moment kan het aanbod de vraag niet bijbenen, het andere moment wordt er meer geproduceerd dan er vraag is. Dat betekent dat je op het ene moment de hoofdprijs zou moeten betalen, terwijl op andere momenten je geld toe krijgt. Bij wijze van spreken kan het dan slim zijn om in de zomer gedurende pieken in het aanbod in een lege bewaarschuur zowel ventilatie als mechanische koeling maximaal aan te zetten. Daartegenover is het bij ventileren juist in de piekuren verstandig de ventilatie een paar uur stil te zetten. Een rol daarbij speelt het type aansluiting (grootverbruik of kleinverbruik) en wat voor contract er is met de leverancier.

Piekprijzen ontwijken

Zo opereren op de energiemarkt kan in verschillende gradaties. Akkerbouwer Bart van Loon in Slootdorp (N.-H.), deelnemer aan het project Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL), vertelt dat minder ventileren op zich geen optie is, maar dat hij wel de ventilatoren op bepaalde momenten van de dag stilzet vanwege de dan geldende piekprijzen. “We hebben een vrije prijzen-contract Nieuwe Stroom. Dit bedrijf koopt stroom in op de APX (een beurs waar energie verhandeld wordt. De beurs is opgericht om de liberalisering van de energiemarkt te ondersteunen, red.). Als je kijkt naar het verloop van de prijzen over de dag, dan zie je dat de grafieken alle dagen anders zijn. Maar ook dat er ’s ochtends en ’s avonds wel pieken zitten en altijd rond dezelfde tijd. Ons verbruik wordt per uur verrekend en zo kunnen we de pieken ontwijken.”

In de bewaarcomputer van de uiencel kon Van Loon al tijden invoeren om uit te schakelen. “Voor de mechanische koeling van peen hebben we er nu ook tijdklokken tussen laten zetten. De bewaring is geblokt tussen ’s ochtends 06:00-09:00 uur en ’s avonds tussen 18:00 en 21:00 uur. Twee keer drie uur per etmaal stoppen met ventileren en koelen lijkt tot nu toe goed te gaan. Mocht een bewaarcel de ingestelde waardes voor temperatuur of vocht niet halen, dan moeten we de periode verkorten naar 2,5 of 2 uur. De kwaliteit van het product bij ons gaat altijd vóór de besparing.”

Op een grafiekje van 27 oktober laat Van Loon zien dat op die dag de prijzen per kilowattuur in de afgeblokte uren pieken op 19 en 17 cent lagen. Vlak voor en vlak na de geblokte uren is de prijs 13 cent per kWh. Het laagste niveau die 27 oktober was 8 cent. “Het prijsniveau is gelukkig al veel lager dan een maand geleden.”

Handelen op stroommarkt

Tot zover het redelijk eenvoudige stuk. Het kan ook complexer en lucratiever. Voor (akkerbouw)bedrijven met zowel een grote energiebehoefte als een grote energieproductie uit zon of wind zijn de mogelijkheden groter om van de onbalans op de elektriciteitsmarkt te profiteren. “Voor bedrijven met een flexibele productie en consumptie vanaf zo’n 200 kiloWatt heeft het zin om te gaan handelen op basis van de onbalans op de stroommarkt”, vertelt Rob van Leeuwen. Hij is directeur van PetaWatts dat via een energiemanagementsysteem voor klanten bemiddelt in de in- en verkoop van elektriciteit. Onder die 200 kiloWatt flexibel vermogen gaat relatief te veel van de winst op aan Van Leeuwens honorarium en het energiemanagementsysteem dat op een bedrijf wordt geïnstalleerd.

“Ten opzichte van andere regelmarkten voor elektriciteit is de onbalansmarkt voor de bedrijven met flexibel vermogen, zoals agrarische bedrijven het meest interessant en het makkelijkst toegankelijk”, vertelt Van Leeuwen. Hij beschrijft twee situaties, één waarbij sprake is van stroomtekort op het net, één waarbij sprake is van een overschot op het net. Uitgangspunt is dat op het elektriciteitsnet vraag en aanbod van elektriciteit voortdurend veranderen en daarmee ook de prijs. Die wordt per kwartier vastgesteld. Afnemers die bij een groot aanbod bereid zijn meer af te nemen, helpen daarmee netbeheerder Tennet het overschot op te heffen en worden daarvoor beloond. Andersom wordt extra aanbod beloond in situaties van tekorten op het net.

Flexibel aanbod

Akkerbouwbedrijven die alle daken vol hebben liggen met zonnepanelen en tegelijk een flinke energiebehoefte hebben voor koeling en ventilatie, kunnen dus tegen betaling aanbieden om meer of minder stroom te leveren of meer of minder stroom af te nemen. De hoeveelheid en de prijs mag de deelnemer binnen grenzen zelf bepalen. Per kwartier wordt de prijs bepaald; bij een stroomtekort bepaalt de duurste minuut van het kwartier de prijs, en bij een stroomoverschot op het net, de goedkoopste minuut. Zo kan een kwartier soms wel 90 cent per kWh opleveren voor extra productie en soms – 75 cent voor extra consumptie.

Bij dit systeem dat Van Leeuwens PetaWatts en andere bedrijven aanbieden, kunnen bedrijven met flexibel aanbod en behoefte geld verdienen. Bij het genoemde flexibel vermogen van 200 kiloWatt gaat het om enkele duizenden euro’s extra per jaar. Naarmate dat systeem van vereffening of saldering verder wordt uitgekleed, wordt opereren op de onbalansmarkt voor elektriciteit interessanter.

Slim opereren

Energiemanager Van Leeuwen benadrukt dat hij met zijn energiemanagementsysteem en adviezen naast het boerenbedrijf blijft staan. “Ik zit niet in de bewaarcomputer. De verantwoordelijkheid voor wat een akkerbouwer in de schuur heeft liggen en hoe die daar mee omgaat, blijft bij hem. De teler bepaalt of voor koelen of ventileren intervallen van 4 uur mogen. Of om voor een bepaalde periode niet te schakelen. Ik heb drie klanten die door slim opereren op de stroommarkt gratis koelen zonder concessies te doen aan de kwaliteit. Als de koeling vol zit en er moet nog twee tot zes uur per dag gekoeld worden om de producten op temperatuur te houden, nemen wij de laagste prijs-uren op de dagmarkt en onbalansmarkt en komen we gemiddeld uit op € 0 per kWh uit voor de koeling.”

Onbalans energiemarkt

Vraag is nu hoe groot de kans is dat opereren op de onbalansmarkt schraler wordt naarmate meer bedrijven er actief op worden. Van Leeuwen is daar niet bang voor. “Het snel groeiende aanbod van wind- en zonne-energie maakt de onbalans op de elektriciteitsmarkt eerder groter dan kleiner. “Vroeger met alleen centrales schakelde men volgens voorspelbare verbruikspatronen over de dag bij en af. Wind en zon laten zich minder voorspellen; oplossingen om die onbalans blijven hard nodig. Zie het zo: door te opereren op de energiemarkt kunnen bedrijven én geld verdienen én een belangrijke rol spelen in de energietransitie, in de vergroening van de elektriciteit.”