Kniprobot troschrysant ‘een echte aanwinst’

Een noodzakelijke klus bij de teelt van troschrysant is het verwijderen van de hoofdknop op elke stengel. Inmiddels kan dat ook gerobotiseerd. NPPL+R test een kniprobot die draait bij teler U Grand in De Lier. De robot bespaart fte’s, werkt altijd en de kwaliteit van het werk is zelfs beter.

In de kas, met honderd meter lange gewasrijen onder 9,60 meter brede kappen aan beide kanten van het middenpad, is het onmogelijk de robot over het hoofd te zien. Het aan verwarmingsbuizen hangende apparaat heeft de breedte van een halve kap, -overeenkomstig de werkbreedte per werkgang- en is aan de voorkant volledig afgeschermd met lichtdicht zeildoek om invallend licht weg te houden van de camera’s en zo een optimale werking te garanderen. ‘Wikoknoprobot staat er in grote letters op het doek, verwijzend naar het bedrijf dat het apparaat ontwikkelde en bouwde: het in 2023 opgerichte Wikotech. De knoprobot blijkt aan te slaan bij de praktijk, met nu acht stuks aan het werk op tien bedrijven.

Aanwinst

‘Het is een echte aanwinst’, stelt Stijn van Os overtuigd. ‘En we krijgen nog een tweede robot bij.’ Van Os is bedrijfsleider bij troschrysantenkwekerij U Grand in De Lier. Het bedrijf heeft daarnaast nog twee vestigingen. Van Os doelt op de knoprobot die sinds begin dit jaar in de tien hectare grote kas aan het werk is. De taak van het apparaat is het verwijderen van de bovenste (dominante) knop aan elke stengel. Die teelthandeling zorgt ervoor dat de lengtegroei van de stengel wordt geremd én dat de bloemknoppen aan de zijtakken zich voluit ontwikkelen en uitgroeien tot volwaardige bloemen.

NPPL+R onderzoek

Dit jaar worden relevante aspecten als capaciteit en de kwaliteit van het knoppen gemeten met begeleiding van NPPL+R -expert Menno Sytsma. ‘Binnen NPPL-R volgen we bij deze teler hoe de chrysantenknoprobot zich in de praktijk houdt. Naast validatiemetingen kijken we vooral mee naar de inpassing van de robot in de dagelijkse bedrijfsvoering. Wat werkt goed, waar loopt de teler tegenaan en wat is nodig om de robot prettig in het werkproces te laten functioneren? Daarbij is de samenwerking tussen teler en machinebouwer interessant om te volgen. Ervaringen en suggesties vanuit de praktijk worden gebruikt om het systeem verder te ontwikkelen en aan te passen. De teler is inmiddels positief over de werking van de robot. Vanuit NPPL-R brengen we de ervaringen en meetresultaten in kaart, om zo beter te begrijpen wat er in de praktijk komt kijken bij de introductie van deze vorm van robotisering.’

Handwerk

Tot de komst van het apparaat was dat knoppen verwijderen volledig een klus in handwerk. Plant na plant, bloemknop na bloemknop. Noodzakelijk maar best eentonig. Los daarvan was de hoofdknop verwijderen niet altijd even makkelijk in te plannen, vertelt Van Os. ‘Lastig was bijvoorbeeld dat het aantal beschikbare personen vaak afhankelijk was van de hoeveelheid ander werk. Dat maakte dat het knopwerk nogal eens tussendoor gedaan moest worden. Met deze knoprobot is dat niet meer aan de orde, die werkt altijd. Bovendien is de kwaliteit van het door de robot afgeleverde werk beter dan in handwerk. De knoppen worden op een meer gelijkmatige hoogte afgeknipt, en de robot slaat slechts incidenteel een te knippen knop over.’

Het aan verwarmingsbuizen hangende apparaat heeft de breedte van een halve kap, -overeenkomstig de werkbreedte per werkgang.

Kijken, sturen, knippen

De basis van de robot bestaat uit een rijdend lichtmetalen rek dat hangt boven het gewas. Aan het rek hangen twee armen die zich in dwarsrichting kunnen verplaatsen. Aan het uiteinde van elke arm zit een knipper die vrij in de ruimte kan bewegen. Samen met de voortbewegingsrichting van het apparaat kunnen de knippers makkelijk naar alle planten toe bewegen. Drie camera’s kijken naar de gewaskleur en in 3D-beeld naar het gewas als geheel. Ze zorgen voor de aansturing van elke knipper op weg naar elke afzonderlijke gewasstengel en op weg naar de hoofdknop op die gewasstengel. Is de knipper in de buurt van die hoofdknop aangekomen, positioneert de knipper zich vervolgens dusdanig ten opzichte van omringende knoppen, dat er maximale ruimte is om de hoofdknop af te knippen. De knipbeweging zelf kost een fractie van een seconde.

De hoofdknop bij troschrysant. Deze moet verwijderd worden om de zijknoppen te laten uitgroeien tot volwaardige bloemen.

Leren en doen

De drie camera’s maken voortdurend foto’s, legt Gijs-Jan Kok van Wikotech uit. Op basis daarvan bepaalt de robot welke knoppen geknipt moeten worden. De robot is tevoren getraind met een groot aantal gewasfoto’s die dienen als voorbeeld. ‘Met die kennis -van alle rassen- in zijn database kan een robot zelfstandig aan het werk.’ In een nieuw ras kan de arbeidsprestatie in eerste instantie wat lager liggen, omdat de robot aanvankelijk nog wat onzeker is. Volgens Kok ligt het aandeel knoppen dat ten onrechte niet wordt geknipt op maximaal anderhalf procent.

Inpassen in de bedrijfsvoering

De robot bij U Grand in De Lier doet dagelijks een volledige kap tot aan het middenpad, dat is twee werkbanen á honderd meter. In de zomer staan er 60.000 planten op deze teeltoppervlakte en in de winter 50.000 planten. De robot draait alle weekdagen overdag van 7.00 uur tot 16.00 uur in de eerste baan en vanaf 16.00 uur tot 01.00 uur ’s nachts in de tweede baan. Op zaterdag doet het apparaat een enkele baan. Het verplaatsen van de robot van de eerste naar de tweede baan, of naar een volgende kap, is wel weer volledig handwerk. De robot wordt vanaf de verwarmingsbuizen op een verplaatswagen op het middenpad geduwd, vervolgens wordt deze wagen naar het begin van de volgende baan gereden, en weer op de verwarmingsbuizen geduwd. Van Os. ‘In ons geval begint en eindigt de dag met het omhangen van de robot, verder heb je er geen omkijken meer naar.’ Het verplaatsen van de knoprobot is te automatiseren, maar de vraag is of de kosten daarvoor in verhouding staan tot wat het oplevert. ‘Het gaat immers over een klusje dat per keer nog geen tien minuten duurt’, reageert Van Os. ‘Maar automatisch omhangen brengt wél extra gemak en meer flexibiliteit, dus voor de toekomst is het zeker een idee, zoals dat nu ook gebeurt met de spuitrobots.’

De knoprobot bij U Grand in de Lier is uitgevoerd met twee kniparmen. De arbeidsbesparing ten opzichte van knippen in handwerk zou uitkomen op 1,5 fte.

Puzzelen op het middenpad

Wel wordt eraan gedacht om in plaats van de overzetwagen gebruik te gaan maken van al in de kas aanwezige hangende transportwagens (padhondjes). Die worden gebruikt voor het verhangen van hulpmiddelen als de knopkar (voor het knoppen verwijderen in handwerk), overgewaswagen en de onderhoudskar. Het omhangen van de knoprobot gebeurt op het middenpad, net als het omhangen van de genoemde hulpmiddelen en net als de spuitrobot. Verder is tijdens de oogst ruimte op het middenpad nodig voor de bosmachine. Bij de bouw van de kas van 2021 is op de breedte van dat middenpad zeker niet bezuinigd, maar toen was nog niet te voorzien of en welke teelthulpmiddelen er in de toekomst nog bij zouden komen. Van Os: ‘Het is nu weleens puzzelen met al die apparaten bij elkaar.’

Bedrijfsleider Stijn van Os verplaatst de knoprobot naar de volgende baan. ‘In ons geval begint en eindigt de dag met het omhangen van de robot, verder heb je er geen omkijken meer naar.’

Investeren en besparen

Een knoprobot met twee kniparmen komt op een richtprijs van €190.000 euro. Dat levert een besparing op ten opzichte van handmatig knippen van 1,5 fte. Met drie kniparmen kost de robot zo’n €240.000 en spaart twee fte uit, vertelt Wikotech-man Kok. ‘De meeste machines zijn met drie armen. De capaciteit daarvan ligt hoger en sommige telers kiezen daar ook voor vanwege gemak.’