Teler in meervoudige spagaat 

De akkerbouw staat voor uitdagingen. Kunnen ze met minder gewasbeschermingsmiddelen en hoge duurzaamheidseisen nog voldoen aan de normen voor kwaliteit en leveringszekerheid? En gaat technologie dat probleem oplossen? Moeten we rupsen in een zakje verse sla maar gewoon accepteren? Het zijn vragen die centraal staan op de Akkerbouwdag.

Harmen, een boer, wordt om zes uur ’s ochtends wakker. Hij staat op, zet een kop koffie en gaat aan de keukentafel zitten. Zijn smartphone vertelt hem dat zijn autonome trekkers die nacht veel werk hebben verricht. Ze hebben onkruid verwijderd en zieke planten geïdentificeerd. Alles is vastgelegd in hoge-resolutiefoto’s. Harmen kijkt uit het raam en vraagt de virtuele assistent wanneer er regen wordt verwacht. Ze bespreken of het verstandig is om vandaag het gewas te irrigeren.

Zo begint het toekomstartikel van WUR-onderzoekers Ard Nieuwenhuizen en Paul van Zoggel. Ze voorspellen een explosieve groei van robotica en automatisering in de landbouw de komende jaren. Wereldwijd stijgen de uitgaven hieraan van 13,5 miljard dollar in 2023 naar 40,1 miljard dollar in 2028. Paul van Zoggel is an sich ook enthousiast over die ontwikkelingen. ‘Voorbeeld. Het mag nu nog niet, maar zes spuitdrones kunnen technisch gezien een grote veldspuit vervangen, maar het vraagt om andere expertise op het veld en rond het bedrijf.’ Hij denkt ook dat pakweg een AgXeed-tractierobot straks net zo makkelijk de weg oversteekt als koeien dat al jaren doen. Precisielandbouw heeft de toekomst, aldus de WUR-onderzoeker. Maar…

Data beïnvloeden prijs

Er liggen nogal wat kasseien op de hobbelige weg. Ook Van Zoggel ziet de nodige uitdagingen voor de akkerbouw. Eén ervan is dat de boer zal moeten leren omgaan met nieuwe technieken. ‘De boer is nu gewend veel zelf te doen. Ook reparaties. Met robots wordt-ie veel afhankelijker van een (toe)leverancier. Een kromme as kon je zelf repareren, met robots gaat dat niet. De boer zal een enorme slag moeten gaan maken met nieuwe technieken. Je kunt niet drie dagen op een reparatie gaan wachten als er geoogst moet worden.’Een andere spagaat waar de akkerbouwer in verzeild is geraakt, is volgens Van Zoggel dat de marktwerking een soort van ‘kapot’ is. ‘Vroeger zat er altijd wel een goed jaar tussen voor de boer die een pechjaar compenseerde. Door data gaat dat voordeel verdwijnen.’ Volgens Van Zoggel kan een afnemer van akkerbouwproducten op basis van data, zoals weersmodellen, nu veel beter voorspellen wat de oogst op plek x of y wordt. ‘En daarmee kan-ie gaan shoppen. Hij kan zien dat pakweg een Pool een overschot heeft en koopt daar goedkoper in. De markt is zo transparant geworden dat de teler veel minder kan profiteren van een goed jaar.’

Door klimaatverandering komen er naar verwachting meer pechjaren. Automatisering zou een oplossing kunnen zijn om de kosten van bijvoorbeeld arbeid te drukken, waardoor de marge overeind blijft. Maar ja, die nieuwe robots zijn vaak aan de prijs en de factuur moet wel ergens in de keten belegd kunnen worden. Van Zoggel: ‘Precisielandbouw is nodig voor duurzame teelten. Door alle nieuwe regels en minder middelen wordt teeltmanagement complexer. Slimme software die met je meedenkt brengt kennis rechtstreeks bij de boer. Boeren en toeleveranciers hebben oplossingen, maar dan moet de hele keten wel gaan meebewegen; daar zit het knelpunt.’

Paul van Zoggel: ‘Vroeger zat er altijd wel een goed jaar tussen voor de boer die een pechjaar compenseerde. Door data gaat dat voordeel verdwijnen.’

Belang regio groeit

De derde uitdaging waar de boer mee te kampen heeft, is volgens Van Zoggel de regio. ‘Ik kan als teler heel duurzaam zijn, maar als verderop in de straat telers minder duurzaam zijn, en nog verderop een ‘meetpunt’ is waar bijvoorbeeld waterkwaliteit als referentie wordt gemeten, dan kun je nog zo duurzaam zijn; je wordt gestraft door hoe collega’s telen. Het is dus noodzaak dat we veel meer samenwerken in de keten als we duurzaam willen produceren.’

Leveringszekerheid in geding

Pieter de Wolf, WUR Lelystad, voegt er nog een andere spagaat aan toe. De zorg over leveringszekerheid. Onlangs was hij bij een conferentie met partners uit de voedselketen (van telers en onderzoekers tot inkoop, retail en veredeling) geïnitieerd door het ministerie van LVVN, waar de vraag centraal stond of de oogstzekerheid in Nederland onder druk staat, en zo ja, of dat ook gevolgen gaat hebben voor de ketenzekerheid in het AGF-segment (aardappelen, groente, fruit). De Wolf: ‘We hebben nu nog vooral incidenten qua levering, maar echt lege schappen in de supermarkt zijn er nog niet. Maar we staan wel aan de vooravond van het feit dat het een echt knelpunt wordt. Hoe gaan we daar als keten op anticiperen? De keten is kwetsbaar. Middelen verdwijnen in rap tempo en er komen maar mondjesmaat alternatieven (chemisch/groen). Juist in de groente- en fruitsector is dat aan de orde, omdat dit een relatief kleine sector is, waardoor investeringen in verlening van de toelating, en zeker de ontwikkeling en toelating van nieuwe middelen, voor fabrikanten nauwelijks of niet uitkunnen. Het is de vraag óf we wel genoeg kunnen blijven telen en óf de kwaliteit van het voedsel ‘goed’ genoeg is voor de veeleisende consument. De consument van nu is opgevoed met dat perfecte blaadje vers gewassen sla in een zakje. Zit er een vlekje op een blaadje, gooit de consument vandaag de dag die zomaar weg: niet goed. Maar misschien moeten we als consument weleens gaan accepteren dat niet alles perfect hoeft te zijn, als iets wel duurzaam is geteeld en prima gegeten kan worden. De biologische consument vindt een imperfectie misschien niet zo erg, maar de gemiddelde consument is gewend dat alles perfect is. Maar is het nu echt zo erg als we niet jaarrond alles in de schappen hebben liggen? En wat is het effect van minder aanbod op de prijs? Wat is het verband tussen het verkrijgen van (duur) voedsel en beschikbaarheid in relatie tot de consumptie van verse en gezonde groenten en fruit? Het is ook een prijsprobleem dat specifieke consumentgroepen raakt. Gaat de tussenhandel en de consument akkoord met iets minder en niet altijd alles kunnen kopen? Ik denk dat we dat onderwerp eens moeten agenderen. Tijdens de conferentie bleek ook dat andere partijen in de keten zich zorgen maken over de leveringszekerheid.’

Pieter de Wolf: ‘De keten is kwetsbaar.’

Keten divers

Oplossingen voor de vraag zijn overigens niet eenduidig, zo bleek tijdens de conferentie. De Wolf: ‘De diversiteit in de keten is enorm. Het is niet zo dat als iedereen zijn eigen probleem oplost, je er bent. Met betere veredeling alleen kom je er ook niet. Ik denk dat de conferentie goed was om eens te inventariseren wat er op ons afkomt qua leveringszekerheid. En goed om eens samen te komen. De teler heeft geen idee waar retail mee bezig is en vice versa.’

==

Akkerbouwdag 28 mei (WUR Open Teelten)

Al dit soort vragen en thema’s komen samen op de Akkerbouwdag op 28 mei bij WUR Open Teelten in Lelystad. Er worden oplossingen geboden in de vorm van nieuwe robots die gaan helpen bij een duurzamere teelt, maar ook iets kunnen doen aan het arbeidsvraagstuk. In Vraag-Maar-Raak-Sessies wordt thematisch stilgestaan bij actuele onderwerpen, zoals leveringszekerheid. Leveranciers zullen er staan met een stand om bezoekers te informeren over de nieuwste ontwikkelingen. In excursies wordt op proeflocaties gekeken wat er mogelijk is met precisielandbouwtechnieken. Om de boer te helpen beslissingen te nemen in een akkerbouw die voor een meervoudige spagaat staat.