Alle hens aan dek om phytophthora te beheersen

Komende jaren verdwijnen er nog heel veel actieve stoffen. Dat geldt zeker voor de candidates for substitution. Maar ook azolen en middelen die pfas bevatten, liggen onder het vergrootglas. Dat benadrukt het belang van Integrated Crop Management, gericht op minder spuiten en meer preventie om ziekten als phytophthora en alternaria te blijven beheersen. Dat was de boodschap tijdens de Vraag-maar-raak-sessie over dit onderwerp tijdens de Akkerbouwdag 2026.

Tijdens de sessie Liggen er straks nog aardappelen in het schap? gaven Geert Pinxterhuis van BO Akkerbouw en Geert Kessel van WUR aan wat de komende jaren naar verwachting afvalt aan gewasbeschermingsmiddelen. ‘Er gaan waarschijnlijk nog heel veel actieve stoffen wegvallen, waaronder een groot aantal fungiciden in de aardappelteelt’, verwacht Pinxterhuis. Hij toont een tabel met phytophthoramiddelen waarin FRAC-groep 29 (CAA’s) en 43 (OSBPi’s) compleet verdwijnen. In Denemarken is dat al aan de orde. Door herbeoordeling van pfas-middelen door het Ctgb kan dat in Nederland ook gebeuren.

Naast pfas-middelen gaat het verder om zogenoemde candidates for substitution (CfS) en om azolen. CfS zijn nu nog goedgekeurde en toegelaten gewasbeschermingsmiddelen, die vanwege hun hoge risico voor mens of milieu op termijn vervangen moeten worden door middelen, die veilig zijn. ‘Oorspronkelijk stonden er 77 actieve stoffen op de CfS-lijst, nu nog ongeveer 50, waarvan 27 stoffen zijn teruggetrokken, verboden of niet vervangen’, zegt Pinxterhuis. Azolen zijn systemische middelen, die ook worden gebruikt voor medische doeleinden, bijvoorbeeld tegen Aspergillus fumigatus. Vanwege mogelijke resistentieontwikkeling van deze middelen is er een risico dat A. fumigatus niet meer behandeld kan worden. Daardoor kunnen azolen steeds minder worden toegepast in de landbouw.

Middelen met pfas

Ook 46 goedgekeurde chemische gewasbeschermingsmiddelen waarin per- en polyfluoralkylstoffen (pfas) zijn verwerkt staan ook onder druk. ‘Pfas zijn erin verwerkt om middelen stabieler, effectiever en beter hechtend te maken’, vertelt Kessel. ‘Maar pfas-middelen breken af tot trifluorazijnzuur (tfa), wat niet verder afbreekt en zich opbouwt in het milieu. Ze worden ook wel forever chemicals” genoemd.’ Het Ctgb stelt dat tfa een bedreiging is voor de drinkwatervoorziening op de lange termijn. Tfa wordt ook nu al gevonden in het grondwater. Ctgb vindt het belangrijk om nu in te grijpen omdat er anders steeds meer tfa in het grond- en drinkwater terecht komt. Het ministerie van LVVN is geadviseerd om te onderzoeken wat de impact is van een eventueel verbod van 46 middelen die pfas bevatten voor de beheersing van ziekten en plagen en of er alternatieven zijn. ‘Als deze middelen worden verboden, heeft dat heel veel gevolgen voor de aardappelteelt om met name schimmelziekten, zoals phytophthora en alternaria, te blijven beheersen’, zegt Pinxterhuis.

Geert Pinxterhuis (BO Akkerbouw): ‘Als pfas-fungiciden verdwijnen, heeft de aardappelteelt een groot probleem.’

Neem maatregelen

Om phytophthora te beheersen, zijn in een ICM-aanpak verschillende maatregelen nodig. Zoals verruimen van rotaties, gebruik van rassen met verbeterde resistentie en afwisseling van middelen om resistentie te voorkomen. En aangescherpte teeltvoorschriften in 2027. ‘Zoals het altijd verplicht afdekken van aardappelhopen en het nog eerder bestrijden van aardappelopslag’, zegt Pinxterhuis, die telers ook aanraadt om BOS-systemen voor spuittiming, BioBos voor efficiënte veldinspecties en PhytoAlert voor het melden van aantasting te benutten. ‘Om te zorgen dat er straks nog aardappels in het schap liggen.’