Handwieden kan drastisch minder met geautomatiseerde mechanische onkruidbestrijding

Dit seizoen draait de Ullmanna-schoffel in valeriaan en echinacea bij Gerard Lanting in Oosterhesselen. De algoritmen inleren, kostte meer tijd dan gedacht. Tijdig beginnen, helpt zeker om valeriaan goed te onderscheiden van onkruiden.

Op 26 juni, een snikhete dag, is al vroeg in de ochtend een ‘wiedploeg’ bezig om op tuin- en akkerbouwbedrijf De Gulle Aarde in Oosterhesselen de laatste grotere onkruiden uit een perceel valeriaan te halen. ‘In dat stuk valt het erg mee en zijn ze met 2,5 dag wel klaar’, zegt Mart Everts, compagnon van Gerard Lanting, eigenaar van het bedrijf met onder andere kruidenteelt en zaaizaadvermeerdering. Lanting schakelde in 2003 om naar biologisch en het afgelopen jaar naar biologisch-dynamisch. Everts gaat het bedrijf opvolgen. Sinds 2026 zijn Gerard en Mart deelnemer aan het NPPL+R-project om ervaringen op te doen met geautomatiseerde mechanische onkruidbestrijding. Daartoe is een Ullmanna-schoffel van Agri Bio-Solutions aangeschaft. ‘Ons doel is besparen op handmatig wieden van onkruiden’, zegt Everts. ‘In 2025 kostte het handmatig wieden € 65.000. We hebben de schoffel gekocht voor de kruidenteelt om met name valeriaan en echinacea schoon te houden.’

Strategie onkruidbeheersing

Dit jaar is vanaf eind mei zeven hectare valeriaan geplant op het Drentse bedrijf. Dat kostte ongeveer een week. De grondbewerking en onkruidbeheersing doet Everts zelf. Hij vindt beheersen van onkruiden op zandgrond zonder herbiciden een behoorlijke uitdaging. ‘Om de onkruiddruk te verlagen, ploegen we eerst. Daarna maken we een vals zaaibed met een volvelds schoffelbalk voorop de trekker en een Cambridgerol achterop. Ik schoffel daarmee het onkruid goed los en de Cambridgerol drukt de grond goed aan, zodat het vocht bovenin blijft. Tijdens het zaaien of planten, gebruiken we vaak tegelijkertijd nog een keer de volvelds schoffel voorop de trekker’, vertelt Everts. Voorafgaand aan inzaai van waspeen en cichorei brandt hij onkruiden weg. ‘In cichorei kun je in het vier-bladstadium ook nog een keer branden.’ Aanvullend op branden, eggen, schoffelen en handwieden, is de Ullmanna-schoffel tot 26 juni twee tot drie keer ingezet, zowel in valeriaan als in echinacea. Een week na planten van valeriaan is de eerste keer eggen, vervangen door schoffelen met de Ullmanna, omdat eggen de plantjes te veel loszet. De Ullmanna schoffelt om het gewas heen en werkt met camera’s die niet het onkruid, maar juist het gewas herkennen via AI. Bij Lanting heeft de machine ook vaste schoffelelementen om onkruiden tussen de rij te verwijderen. In juli is nog twee keer aangeaard, zijn rijpaden nog een keer gefreesd en zijn handwieders er nog een keer door geweest. Eind juli stond het gewas dicht.

De compagnons Gerard Lanting (49) en links Mart Everts (39) runnen samen het akkerbouwbedrijf De Gulle Aarde. Naast akkerbouwgewassen telen ze ook biologische kruiden (zaadvermeerdering) voor hun eigen kruidencoöperatie, samen met vier andere telers.

Inleren algoritme kost tijd

‘Valeriaan en echinacea zijn nieuwe gewassen voor de schoffel’, zegt Martin Heerema, eigenaar van Agri Bio-Solutions, die de Ullmanna levert. ‘De ontwikkeling van het algoritme om valeriaan en echinacea goed te herkennen, kost veel meer tijd dan gedacht. Met name valeriaan groeit zo hard dat de vorm van de plant snel verandert, waardoor de herkenning nog niet vlekkeloos verliep. Ullmanna, de Tsjechische fabrikant van de schoffel, zegt dat het inleren van het algoritme van een nieuw gewas een paar dagen kost, maar in de praktijk klopt dat niet. Om dit te optimaliseren voor verschillende gewasstadia heb je een heel seizoen nodig. Voor valeriaan hebben we dat nu aardig onder controle.’ In het eerst geplante deel van valeriaan was schoffelen door regen een week lang niet mogelijk. ‘Hier is het onkruid zo groot geworden, dat er nu veel handwieden nodig is’, zegt Everts. ‘In de later geplante valeriaan konden we wel op tijd schoffelen met de Ullmanna. Het aantal onkruiden per vierkante meter was in dit stuk onder de 100, ten opzichte van ruim 600 in het andere stuk, waardoor in de laat geplante valeriaan veel minder handwerk nodig was. De valeriaanplanten worden beter herkend als het onkruid nog klein is. Heb je eenmaal een groene deken met veel onkruiden, dan hebben de camera’s en het algoritme moeite om valeriaan te onderscheiden van onkruiden zoals vogelmuur, knopkruid, meldes en zwaluwtong.’ Eind juni is de Ullmanna nog een keer ingezet. ‘Omdat de onkruiden nu groter zijn, wisselen we de schoffelelementen van de Ullmanna om die beter aan te pakken. Daarna verwijderen we met het aanaarden van de valeriaanruggen nog een keer zoveel mogelijk onkruiden.’

Met behulp van camera’s onder de schoffel en voldoende licht op de gewassen kan de Ullmanna valeriaan onderscheiden van onkruiden. Omdat valeriaan een nieuw gewas is, kost het inleren van het algoritme best veel tijd.

‘Tijdig ingrijpen voorkomt veel handwieden’

Om het effect van de Ullmanna-schoffel te meten heeft NPPL-expert en WUR-onderzoeker Johan Booij bij Lanting in valeriaan onkruiden geteld.

Binnen NPPL+R zetten diverse telers innovatieve machines in voor onkruidbeheersing. De onkruiddruk op zandgrond is vaak veel hoger dan op klei. ‘Op zand tellen we al snel 600 tot 700 onkruiden per vierkante meter, op klei is dat minder dan 180’, zegt Johan Booij. ‘Bij Lanting heeft de Ullmanna met één bewerking 55% van de onkruiden in de rij verwijderd en 73% tussen de rijen.’ De eerste onkruidtelling in valeriaan op 29 mei liet gemiddeld 300 onkruiden per vierkante meter zien. Op 15 juni was dat 700. Na een natte periode kon Everts op 17 juni weer schoffelen met de Ullmanna, waarna het aantal onkruiden daalde naar 150 tot 300 per vierkante meter, een reductie van 50% tot 75%. Met inzet van een eg/schoffelcombinatie, aanaarden en handwieden daalde de onkruiddruk tot gemiddeld 50 planten per vierkante meter. Op plekken waar de Ullmanna begin juni al kon werken, bleef het aantal onkruiden beperkt tot 150 per vierkante meter. Daarna halveerde een eg-schoffelcombinatie dit aantal opnieuw. Na aanaarden en handwieden in juli, waren uiteindelijk minder dan tien onkruiden per vierkante meter over. ‘De Ullmanna is een waardevolle aanvulling op onkruidbeheersing. Het verschil in resultaat tussen vroege en late inzet, laat zien dat tijdig (kunnen) ingrijpen veel handwiedkosten voorkomt.’

Johan Booij (WUR): ‘De Ullmanna is een waardevolle aanvulling op onkruidbeheersing.’

Investering kan uit

De investering in de Ullmanna-schoffel kostte Lanting € 85.000. ‘De schoffel verdient zichzelf terug door besparing op handwerk. Waar de Ullmanna dit seizoen op tijd door de valeriaan kon gaan, was ruim 75% minder handwerk nodig ten opzichte van het stuk waar het onkruid te groot is geworden. Dat scheelt dit seizoen €5.000 per hectare’, zegt Everts. Hij verwacht dat de Ullmanna in valeriaan volgend seizoen nog beter werkt, omdat dan het algoritme is geoptimaliseerd om dit gewas in alle stadia goed te herkennen. ‘In echinacea was ook minder handwerk nodig door de inzet van de Ullmanna in dit gewas. Helemaal zonder handwerk zal nooit lukken, maar als het met de helft minder kan, had dat vorig jaar al € 32.500 bespaard op loonkosten. In onze kruiden zitten we al snel op een kostenpost van € 4.000 per hectare aan handarbeid. Als dat fors omlaag kan, verdien je de Ullmanna in een paar jaar terug’, zegt Everts.

De machine van €85.000 is dit jaar aangeschaft om te besparen op handmatig wieden van onkruiden. In 2025 was dat een kostenpost van €65.000. Everts verwacht de Ullmanna in een paar jaar terug te verdienen. De schoffel haalt voor nu 55% van de onkruiden weg in de rij en 73% tussen de rijen.